De hand van Herrera

De Mexicaan Yuri Herrera (1970) heeft nog maar drie romans geschreven, maar in het prijzencircuit is hij al een bekende naam. Terwijl hij in zijn debuut Kroniek van een hofzanger achter de schermen van een drugskartel duikt, kaart hij in Voortekenen van het einde van de wereld een ander probleem van de Mexicaanse samenleving aan, namelijk de illegale emigratie naar de VS. Zijn hoofdpersonage, Makina, is een jonge Mexicaanse die clandestien naar de VS reist om haar broer te zoeken die daar zijn geluk is gaan beproeven. Om veilig de grens over te steken moet ze de hulp inroepen van lokale criminelen, maar ondanks de bescherming die zij haar beloven wordt de reis een gewaagde, met hindernissen bezaaide expeditie.

Wie Kroniek van een hofzanger heeft gelezen, zal de hand van Herrera onmiddellijk herkennen. De in de VS wonende Mexicaan laat ook hier weer een grimmige wereld oprijzen geregeerd door kwaadwillige personages, maar zijn signatuur schuilt bovenal in zijn stijl. De elegante, poëtische zinnen scheppen afstand tot de harde werkelijkheid waarover hij schrijft, wat een bevreemdend effect heeft. Dat wordt nog versterkt door de neologismen die in de tekst sluipen of ‘finsteren’ – om het met Herrera’s woorden te zeggen.

Voortekenen van het einde van de wereld is opgesplitst in negen korte hoofdstukjes die bizarre titels dragen, zoals ‘De ring van obsidiaan’ of ‘Daar waar het hart van de mensen wordt opgegeten’. Om ze te plaatsen is wat kennis van de Azteekse mythologie handig. Herrera heeft Makina’s tocht geboetseerd naar de reis die de doden moesten ondernemen om af te dalen naar de onderste laag van het dodenrijk, waar eeuwige rust wachtte. Zal zij die ook vinden? Ja, maar niet op de manier die ze verwacht. Naarmate de reis vordert, krijgt het nieuwe land haar in de greep en gooit ze haar oude huid af.

Herrera, die zelf in Mexico opgroeide maar via zijn studies in de VS aanbelandde en momenteel gastdocent is aan de universiteit van New Orleans, toont treffend aan hoe de nieuwe taal een sleutelrol speelt in Makina’s metamorfose: “als je zegt Geef eens een vuurtje terwijl zij zeggen Geef eens een lichtje, wat leer je dan niet allemaal over vuur en licht en de handeling van het geven? Eigenlijk is het geen andere manier om dingen te benoemen: de dingen zelf zijn nieuw. De wereld wordt opnieuw geboren.”

Voortekenen voor het einde van de wereld, Yuri Herrera. Vertaling: Heijo Alting. Wereldbibliotheek, 107 p. 
Deze recensie verscheen op 9 april in De Morgen.

Droom of nachtmerrie?

In zijn debuutroman leidt Yuri Herrera de lezer binnen in de vorstelijke en wrede wereld van een Mexicaans drugskartel. 

In Mexico is de “narcoliteratura” een afgezaagd genre. Al jaren wordt de boekenmarkt overspoeld met fictie en non-fictie over de drugsoorlog die in het land aan de gang is. Yuri Herrera (1970), die zelf lang woonde in het grensgebied met de V.S. waar de drugskartels opereren, kiest in Kroniek van een hofzanger voor een aparte – en literair gedurfde – aanpak. Zijn debuut, dat in 2004 al in Mexico verscheen, in 2008 een heruitgave kreeg in Spanje en in beide landen een literaire prijs won, heeft de lyriek van een ballade en leest als een sprookje.

Het hoofdpersonage is Lobo, een Mexicaanse zwerver die nauwelijks kan lezen en schrijven maar veel harten beroert met zijn prachtige zangstem. Zoals de troubadours van weleer maakt hij liederen over de gebeurtenissen in zijn stad, die hij in cafés gaat zingen. Op een van zijn zangrondes ontmoet hij een rijke en voorname man, voor wie hij onmiddellijk een diep ontzag heeft. De man, ook wel de Koning, is onder de indruk van Lobo’s talent en neemt hem op in zijn entourage. In het Paleis, een eiland van luxe in de Mexicaanse woestijn, heeft Lobo de indruk dat hij een droom is aanbeland. Net zoals de andere leden van de hofhouding krijgt hij een nieuwe naam: de Artiest. De Koning dienen is zijn hoogste goed en dat doet hij door corrido’s, traditionele Mexicaanse ballades, te zingen over wat in en rond het Paleis gebeurt.

Het mooie lied blijft niet duren. Feesten en vertier gaan hand in hand met moord en verraad. In het Paleis, merkt Lobo, vloeien droom en nachtmerrie in elkaar over. Hij ziet in dat de Koning voortdurend moet strijden om zijn macht te behouden, waardoor zijn bewondering taant. Wanneer hij verliefd wordt op de vrouw die aan de Koning beloofd is, ziet hij maar één uitweg: uit het Paleis ontsnappen.

Kroniek van een hofzanger is een tijdloos verhaal met archetypes als personages en een moraal op het eind: de Artiest, beseft Lobo, is sterker dan de Koning, want zijn macht schuilt in zijn eigen creativiteit. Yuri Herrera heeft een hedendaags sprookje geschreven dat het verdient om doorverteld te worden.

Kroniek van een hofzanger, Wereldbibliotheek, 112 p.
Deze recensie verscheen op 6 maart in de literatuurbijlage van De Morgen.